Szkoła Podstawowa nr 2 im. Stefana Starzyńskiego w Nasielsku wzięła udział w ogólnopolskim programie edukacyjnym Szkoła Dialogu organizowanym przez Forum Dialogu. Celem programu jest zapoznanie uczniów z historią i kulturą Żydów polskich, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego dziedzictwa. Program skierowany jest do placówek zlokalizowanych w mniejszych miejscowościach i wsiach, które przed II wojną światową zamieszkiwali Żydzi.
W realizację programu zaangażowali się uczniowie klasy 7b pod kierunkiem pani Anny Tomasińskiej. Podczas czterech 4-godzinnych warsztatów prowadzonych przez specjalnie przygotowanych edukatorów Forum uczniowie rozpoczęli przygodę związaną
z odkrywaniem przeszłości własnego miasta. Zadaniem młodzieży było zebranie informacji dotyczących przedwojennej społeczności żydowskiej w Nasielsku oraz opracowanie i przeprowadzenie wycieczki po miejscach z nią związanych.
17 maja uczniowie zaprosili na wycieczkę grupę potomków nasielskiej społeczności żydowskiej, na czele z panem Glennem Kurtzem, którzy przybyli do naszego miasta poprzedniego dnia z okazji uroczystości odsłonięcia Bramy Pamięci na cmentarzu żydowskim oraz premiery filmu „Three Minutes: A Lengthening”. Gośćmi uczniów byli również: pan dyrektor Mariusz Kraszewski, pan Krzysztof Macias, pani Anna Korycka, pani Olga Ickiewicz, pani Iwona Pęcherzewska oraz pani Edyta Pałaszewska z delegacją uczniów ze Szkoły Podstawowej Nr 1 im. Kostytucji 3 Maja. Było to wyjątkowe spotkanie zarówno dla strony żydowskiej jak i polskiej.
Przewodnikiem grupy był uczeń Maksymilian Parzonka, który na początku krótko zapoznał gości z historią Żydów w Nasielsku. Przy kolejnych punktach zwiedzania kolejni uczniowie opowiadali historią danego miejsca, a także udostępniali gościom kody QR, które odsyłały do bardziej szczegółowych informacji oraz zdjęć pokazujących jak miejsce to wyglądało przed II wojną światową.
Trasa zwiedzania rozpoczęła się od cmentarza żydowskiego, gdzie uczestnicy wysłuchali informacji o jego trudnych losach. Kolejnym punktem było miejsce dawnego młyna zbożowego, którego właścicielem w 1929 r. był Itshok (Icek) Piekarek, ojciec ocalałej z Zagłady Glorii Rubin. Z historią pani Glorii zapoznała gości uczennica Weronika Rogalska, która pisała na jej temat swoją pracę konkursową w Międzynarodowym Konkursie Sztuki i Pisania o Holocauście organizowanym przez Uniwersytet Chapmana w Kalifornii. Weronika przekazała panu Glennowi Kurtzowi napisaną przez siebie pracę pt. „Kiedy zabraknie chleba”. W miejscu, gdzie znajdował się młyn Ithoka Piekarka, obecnie mieści się restauracja „Stary Młyn”. Dzięki uprzejmości właściciela restauracji goście mogli obejrzeć znajdującą się wewnątrz galerią zdjęć z remontu i przebudowy tego obiektu.
Dalej trasa prowadziła do budynku, w którym przed wojną była fabryka guzików prowadzona przez braci Arona i Borucha Filarów. Historię tego przedsiębiorstwa upamiętniono muralem, który powstał w 2021 r. Na jego barwnym tle uczestnicy spaceru wykonali pamiątkowe zdjęcie.
Kolejnym punktem wycieczki był budynek obecnego Liceum Ogólnokształcącego im. Jarosława Iwaszkiewicza, na miejscu którego dawniej znajdowała się szkoła żydowska. Na fundamentach budynku wybudowano obecną szkołę. W bezpośrednim sąsiedztwie szkoły była synagoga. Obecnie stoi tu duży blok mieszkalny przy ul. Starzyńskiego 7. Pierwszą synagogę zbudowano w tym miejscu w XVII wieku, jednak ze względu na zły stan techniczny rozebrano ją w 1880 roku. W jej miejsce zbudowano nową synagogę murowaną, która była większa i okazalsza od poprzedniej. Według mieszkańców, którzy ją pamiętali, był to najpiękniejszy budynek w mieście.
Ostatnim miejscem wycieczki był rynek otoczony kamienicami, wokół którego skupiało się życie mieszkańców miasta. Szczególną uwagę gości zwróciła ta część rynku, która znalazła się na trzyminutowym filmie nagranym z tego miejsca przez dziadka pana Glenna Kurtza – Davida oraz dom pana Maurice’a Chandlera, który rozpoznał siebie na tym nagraniu jako 13 letniego chłopca.
Po zakończonym zwiedzaniu potomkowie nasielskich Żydów udali się do Szkoły Podstawowej nr 2 im. Stefan Starzyńskiego, gdzie miało miejsce ich spotkanie z większą grupą uczniów. Młodzież wysłuchała interesującej historii opowiedzianej przez pana Zacha Rotthblata, którego pradziadek urodził się w Nasielsku. Swoje słowo skierował do uczniów również pan Glenn Kutrz oraz pani Bianca Stitger, reżyserka filmu „Three Minutes:
A Lengthening”. Na koniec spotkania pan dyrektor Mariusz Kraszewski podziękował gościom oraz wręczył książki „Wpisani w historię Nasielska” oraz statuetki w kształcie tarczy szkoły na pamiątkę tego spotkania. Natomiast pan Zach Rotthblat podarował wszystkim zaangażowanym w realizację programu koszulki z napisem „Nasielsk” w języku hebrajskim.
Odwiedzenie miejsc związanych z obecnością Żydów w przedwojennym Nasielsku wzbudzało wiele pozytywnych emocji, szczególnie wśród osób które odwiedziły miasto po raz pierwszy. Nasielsk stał się dla nich czymś realnie bliskim, a nie tylko nazwą, którą słyszeli we wspomnieniach swoich dziadków i pradziadków.
Również dla uczniów, którzy odgrywali rolę ekspertów i przewodników przedwojenni Żydzi przestali być „obcy” i stali się ponownie sąsiadami, którzy mimo tego że zginęli, nie są zapomniani.
W relacjach polsko – żydowskich nieznajomość wspólnej historii i wyrosłe przez lata uprzedzenia stanowią najpoważniejszą przeszkodę w dialogu między narodami. Poznawanie wspólnej historii łączy i jest drogą do budowania przyszłych relacji na tolerancji i szacunku.
Udział w programie Szkoła Dialogu ukazał uczniom wyzwania, jakie niosło życie w wielokulturowym społeczeństwie, kształtując jednocześnie wśród młodzieży kompetencje potrzebne do sprostania wyzwaniom współczesnego świata.
Anna Tomasińska
